Το ανθρώπινο σώμα δεν αποτελείται μόνο από ανθρώπινα κύτταρα. Φιλοξενεί έναν τεράστιο αριθμό μικροοργανισμών, οι οποίοι ζουν σε στενή αλληλεπίδραση μαζί μας. Το σύνολο αυτών των μικροοργανισμών ονομάζεται μικροβίωμα και ζει μαζί μας φυσιολογικά σε συγκεκριμένα επίπεδα
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί το μεγαλύτερο και λειτουργικά σημαντικότερο μικροβιακό οικοσύστημα του ανθρώπου. Μάλιστα, η σύγχρονη έρευνα το αναγνωρίζει ως βασικό ρυθμιστή της υγείας, με επιδράσεις που εκτείνονται σε όλα τα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού (όπως το πεπτικό σύστημα, το νευρικό σύστημα, το καρδιαγγειακό σύστημα κλπ).
Τι είναι το μικροβίωμα του εντέρου;
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελειται απο τρισεκατομμύρια συμβιωτικούς μικροοργανισμούς που ζουν στο έντερό μας και κυρίως στο παχύ έντερο,και πιο συγκεκριμένα περιλαμβάνει:
• Κυρίως βακτήρια όπως Bifido βακτήρια και Λακτοβάκιλλους
• Ιούς που ρυθμίζουν τη μικροβιακή ισορροπία
• Μύκητες σε μικρότερη αναλογία
• Άλλους μικροοργανισμούς με μεταβολικό ρόλο
Οι μικροοργανισμοί αυτοί διαθέτουν τεράστιο γενετικό δυναμικό, το οποίο αλληλεπιδρά με διάφορες λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού.
Μοναδική Σύσταση Μικροβιώματος
Κάθε άνθρωπος έχει μοναδική σύσταση μικροβιώματος, η οποία επηρεάζεται από:
• Γενετικούς παράγοντες
• Περιβάλλον
• Τρόπο ζωής
• Διατροφή
Πότε και πώς ξεκινά η διαμόρφωση του μικροβιώματος
Η μικροβιακή αποίκιση του εντέρου ξεκινά από την περιγεννητική περίοδο και συνεχίζεται έντονα τα πρώτα χρόνια ζωής. Οι παράγοντες το διαμορφώνουν ειναι:
Ο Τρόπος τοκετού
• Φυσιολογικός τοκετός → μεταφορά μητρικών μικροβίων
• Καισαρική τομή → διαφορετική αρχική μικροβιακή σύνθεση
Ο Θηλασμός
• Το μητρικό γάλα περιέχει ολιγοσακχαρίτες (HMOs)
• Οι ουσίες αυτές λειτουργούν ως πρεβιοτικά
• Υποστηρίζουν την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων
Η Πρώιμη διατροφή και το περιβάλλον
• Εισαγωγή στερεών τροφών
• Ποικιλία τροφίμων
• Επαφή με το περιβάλλον
Το μικροβίωμα σταθεροποιείται λειτουργικά περίπου μέχρι την ηλικία των 2–3 ετών, χωρίς όμως να παύει να εξελίσσεται.
Το μικροβίωμα στην ενήλικη ζωή
Στην ενήλικη ζωή, το μικροβίωμα παραμένει δυναμικό και επηρεάζεται συνεχώς.
Κύριοι παράγοντες που το διαμορφώνουν:
• Διατροφή
• Στρες
• Σωματική δραστηριότητα
• Φαρμακευτική αγωγή (ιδίως αντιβιοτικά)
• Ποιότητα ύπνου
Από όλους τους παραπάνω, η διατροφή θεωρείται ο σημαντικότερος τροποποιήσιμος παράγοντας.
Κύριες λειτουργίες του μικροβιώματος
Πέψη και μεταβολισμός
Το μικροβίωμα:
• Διασπά φυτικές ίνες που δεν πέπτονται από τον άνθρωπο
• Παράγει λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου
• Ενισχύει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού
Ανοσοποιητικό σύστημα
Το έντερο φιλοξενεί μεγάλο μέρος του ανοσοποιητικού ιστού.
Το μικροβίωμα:
• Ενισχύει το ανοσοποιητικό
• Έχει τον εντερικό φραγμό και διαχωρίζει τί απορροφά και τί αποβάλλει
• Συμβάλλει στην ψυχολογική ισορροπία
Προστασία από παθογόνα
Τα ωφέλιμα βακτήρια:
• Ανταγωνίζονται παθογόνους μικροοργανισμούς
• Περιορίζουν την ανάπτυξή τους
• Υποστηρίζουν τη συνολική εντερική υγεία
Συμβίωση και δυσβίωση της μικροβιακής ισορροπίας
Όταν υπάρχει συμβίωση, το μικροβίωμα λειτουργεί προστατευτικά.
Όταν η ισορροπία διαταράσσεται και έχουμε δυσβίωση, αυξάνεται ο κίνδυνος για:
• Πεπτικές διαταραχές
• Φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου
• Αλλεργίες και αυτοάνοσα
• Μεταβολικά νοσήματα
• Ψυχικές διαταραχές
Ο ρόλος της διατροφής στο μικροβίωμα
Η διατροφή αποτελεί το βασικό «εργαλείο» ρύθμισης του μικροβιώματος.
Θετικά επιδρούν:
• Φυτικές ίνες
• Ποικιλία φρούτων και λαχανικών
• Γαλακτοκομικά
• Ζυμωμένα τρόφιμα
Αρνητικά επιδρούν:
• Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα
• Υπερβολική ζάχαρη
• Έλλειψη ποικιλίας
Η μακροχρόνια διατροφική συμπεριφορά καθορίζει τη μικροβιακή ποικιλότητα και τη λειτουργικότητα του εντέρου.
Συμπέρασμα
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί ένα σύνθετο, δυναμικό σύστημα συμβίωσης μεταξύ του ανθρώπινου οργανισμού και τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών. Η δημιουργία του ξεκινάει από την περιγεννητική περίοδο και συνεχίζει να διαμορφώνεται σε όλη τη διάρκεια ζωής του ανθρώπου. Η λειτουργική του σημασία εκτείνεται πέρα από την πέψη, επηρεάζοντας το ανοσοποιητικό σύστημα, τον μεταβολισμό, τη φλεγμονώδη απόκριση και τη συνολική φυσιολογική ισορροπία του οργανισμού. Η διατήρηση της ισορροπίας του εντερικού μικροβιώματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διατροφή και τον τρόπο ζωής, καθιστώντας τη φροντίδα του έναν βασικό πυλώνα της σύγχρονης υγείας και πρόληψης.Όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται και εμφανίζεται δυσβίωση, έχουν παρατηρηθεί ποικίλες επιπτώσεις στη σωματική υγεία, οι οποίες συχνά συνοδεύονται και από ψυχολογικές και νευρολογικές επιδράσεις, υπογραμμίζοντας τον κεντρικό ρόλο του μικροβιώματος στη σύνδεση σώματος και νου.
Φροντίζοντας το μικροβίωμα του εντέρου, επενδύουμε ουσιαστικά στην υγεία του εντέρου, η οποία επιδρά στη σωματική, μεταβολική και ψυχική μας ισορροπία
Βιβλιογραφία
1. Gomaa EZ. Human gut microbiota/microbiome in health and diseases: a review. Antonie Van Leeuwenhoek. 2020 Dec;113(12):2019-2040
2. Diotaiuti P, Misiti F, Marotta G, Falese L, Calabrò GE, Mancone S. The Gut Microbiome and Its Impact on Mood and Decision-Making: A Mechanistic and Therapeutic Review. Nutrients. 2025 Oct 24;17(21):3350
3. Sittipo P, Choi J, Lee S, Lee YK. The function of gut microbiota in immune-related neurological disorders: a review. J Neuroinflammation. 2022 Jun 15;19(1):154
